شمس الدين محمد بن محمود الشهرزوري ( مترجم : تبريزى )

مقدمه 12

نزهة الأرواح وروضة الأفراح ( تاريخ الحكماء قبل ظهور الإسلام وبعده ) ( فارسى )

1 - نسخهء شماره 427 كه با حرف « ت » نموده شده است . 2 - نسخهء شماره 5319 كه با حرف « د » نموده شده است و كاملتر از دو نسخه ديگر است . 3 - نسخهء شماره 6489 كه با حرف « س » نشان داده شده و متعلق به مرحوم سعيد نفيسى بوده است . از ضبط تفصيلى اختلاف نسخه‌ها ، جز مواردى كه ضرورت داشت ، صرف نظر شد و آنچه در متن گنجانيده شده است بيشتر با توجه به متن عربى نزهة الارواح بوده است كه اين مهم و تصحيح تصحيف‌هاى حيرت‌آور در نامهاى حكما و برخى از اماكن به يمن همت استاد دانش‌پژوه صورت كمال يافته است . مترجم كتاب ، مقصود على تبريزى ، چنان كه از گفته‌هاى عبد الباقى نهاوندى در مآثر رحيمى ( تاريخ نگارش 1025 ) ( ج 3 ق 1 صفحات 59 - 60 ) بر مىآيد مردى بوده اهل طريقت و تحقيق و انزوا و پرهيز كه در علوم متداول زمان خويش دست داشته است و گروهى كثير از مريدان و شاگردان از ارشاد و تعليم او بهره مىيافته‌اند . نخست مورد توجه عبد الرحيم خان خانان قرار مىگيرد و از مصاحبان و مجلسيان خاص او مىشود ، و با آنكه به دنيايى سر فرو نمىآورده است به مرتبه صدارت خان خانان مىرسد . هم اوست كه به هنگام فتح دكن و جنگ با سهيل حبشى ملازم و مصاحب خان بوده است . نهاوندى از گفته‌هاى ديگران نقل مىكند كه مولانا مقصود على تبريزى در دستگاه خان خانان تا مرتبهء ميربخشى نيز ارتقاء يافته است . عبد الباقى نهاوندى كه به زهد و عرفان و قيام شب و صيام روز مقصود على تأكيد مىورزد خود متوجه ناسازگارى سخن در پذيرفتن مناصب و مقامات از جانب « قدوة العارفين و السالكين » مقصود على تبريزى مىشود ، به اين سبب مىگويد : « آنچه راقم را به خاطر مىرسد كه اين قسم عارف آگاهى در قبول مهم و منصب دنيوى به غير از نفع خلق اللّه و مهم‌سازى عبّاد و زهّاد چيز ديگر منظورش نخواهد بود و اميدوار است كه اين بوده باشد » . اما آنچه در اين ميان اهميت دارد وجود اين امير دانش دوست و فضل‌پرور و اديب ، خان خانان ، است كه مورخان و نويسندگان و شاعران فضايل و بزرگواريهاى او را ستوده‌اند . وى به حق يكى از اركان مهم دولت گوركانى هند و سبب عمدهء شهرت